Yeme bozukluğu yeme davranışındaki bir bozukluktur. Anoreksiya nevroza, bulimia nevroza, tıkanırcasına yeme bozukluğu, pika, ruminasyon(geri çıkarma-geviş getrime- bozukluğu) ,kaçıngan/kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu, tanımlanmış veya tanımlanmamış diğer beslenme ve yeme bozuklukları olarak görülmektedir.

ANOREKSİYA NERVOZA

Hasta yiyecek alımını dikkat çekici ölçüde kilo verene kadar azaltır. Fakat obezite veya kilo alımıyla ilgili aşırı endişelidir ve aşırı kilolu oldukları ile ilgili çarpık bir benlik algıları vardır. Bu hastalarda anormal hayati belirtileri bulunabilir ( yavaş kalp atışı, düşük tansiyon gb.) anormal laboratuvar ve başka test sonuçları da olabilir (anemi, kemik yoğunluğunun azalması gb.) Anoreksiya nevroza ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Hastaların üçte ikisi her ne kadar yıl içinde daha iyiye gitse de ölüm oranı genel nüfustakinden kat daha fazladır. Bu hastalar neredeyse iskelet gibi görünürler. Bazı hastalar, aşırı kilo almak ile ilgili korkularını kabul etmez fakat kilo almaktan da kaçınırlar. Bazıları sadece yemek yemelerini kısıtlarlar. Kusmak, idrar söktürücü (diüretik), müshil (laksatif) Bu hastalık için tipiktir. İştah ve kilo kaybı farklı pek çok tıbbi hastalıkta da görülebilir: bu durumlar gerekli tıbbi geçmiş alınarak ve testler yapılarak incelenmeli. Kilo kaybına ve anoreksiya nervozaya bedensel belirti bozukluğunda da rastlanabilir fakat bu tanıyı alması için hastanın semptomları ile ilgili aşırı bir kaygı yaşaması gerekir. Açlık grevleri de genellikle kısadır, kişisel veya politik çıkarları için başka birinin davranışlarını etkilemek için ortaya çıkmaktadır. Anoreksiya nervoza olan hastalar sonradan bulimik olabilmektedir. Birçok ruhsal bozukluk da bu hastalık ile bağlantılıdır.

BULİMİA NERVOZA

Hastalar genellikle kilolarını makul seviyede tutmaya çalışırlar. Genel olarak depresyon ve stres sebebiyle normal öğünden fazlasını yerler. Bundan utandıkları için yalnız yemek yemeyi tercih ederler. Sonrasında yediklerini çıkarırlar. Kendilerini değerlendirirken bedenlerinin şekli ve nasıl göründüklerine dikkat ederler. Bu noktada anoreksiya nevroza ile benzemektedirler. Aralarındaki fark bulimia nervoza yaşayan kişiler şişman olmasa da şişman olduklarına dair çarpık görüşlerinin olmamasıdır. Başka yeme bozukluklarında olduğu gibi bulimia nervoza olan kişilerde de genelde eş tanılı bozukluklar bulunmaktadır(Özellikle duygudurum ve kaygı bozukları fakat aynı zamanda dürtü denetimi ve madde kullanımı ile ilgili problemler). Anoreksiya nervozadan daha az öldürücüdür.

TIKANIRCASINA YEME BOZUKLUĞU

Hasta, kontrolünü kaybeder ve bir seferde normalden çok daha fazla yemeği tıkanırcasına tüketir. Bu yeme süreci hasta gerçek bir açlık süreci olmadan çok hızlı ve çok fazla yer. Bu tıkanırcasına yemede suçluluğa (bazen depresyona) ve tek başına yemek yemeye yol açar ancak aşırı yemek yemeyi telafi edici bir davranışı (kusma,aşırı egzersiz yapma gb.) getirmez. Aşırı yemek yeme genelde 10’lu yaşlarda veya 20’li yaşların başlarında, bazen de bir diyetin tam ortasında başlar. İki temel özellik yenilen yemek oranı ve yeme davranışı üzerindeki kontrolün kaybedilmesidir. Anoreksiya nervoza ve bulimia nervozada olduğu gibi başka yeme davranışları arasında gidip gelmezler. Kadınlarda erkeklerin 2 katı oranda görülmektedir. Ne kadar obezite ile bağdaştırılsa da aşırı kilolu olan bireylerin dörtte birinde bulunmaktadır. Fakat obez kişilerin normal nüfustan daha fazla tıkanırcasına yeme dönemleri olmaktadır; tıkanırcasına yeme bozukluğu olanlar kilo vermeyi daha zor olarak görmektedirler. Pek çok hastada duygudurum ve kaygı bozuklukları ve madde kullanımı ile ilişkili problemler olmak üzere başka bozukluklarda görülür.

PİKA

Hasta yemeye uygun olmayan maddeleri yer. Yiyecek olmayan maddeler yeme davranışıdır. Toz, tebeşir, kağıt, sabun, plaster, nadiren de olsa dışkı yeme davranışı buna örnektir. Pika genelde demir eksikliği ile ilgilidir ancak çinko eksikliği de söz konusudur. Zehirlenme gibi farklı komplikasyonlara sebep olabilir. Otistik bozukluk ve zihinsel engeli olan hastalar pikaya daha yatkındır. Bozukluğun derecesi arttıkça riskte artar. Bu davranış, genelde 2 yaşında başlar; ergenlik döneminde veya varsayılan demir veya diğer mineral eksikliği tedavi edilince hafifler. Başka bir ruhsal veya tıbbi bozukluk bağlamında ortaya çıkması halinde ilave bir klinik tedavi gerekir. Pikanın aileler arası geçişi vardır. Çünkü bu hastalığa sahip yetişkinlerin hastalık geçmişi çocukluk dönemlerinde başlamış olabilir. Genellikle hamilelikle bağlantılıdır.

RUMİNASYON (GERİ ÇIKARMA-GEVİŞ GETİRME- BOZUKLUĞU)

Kişi yediği yemekleri midesinden topak olarak çıkarıp tekrar çiğner. Pek yaygın değildir. Genelde bebekler katı besin almaya başladıktan hemen sonra ortaya çıkar. Erkeklerde kızlardan daha fazla görülmektedir. Geri çıkaran hastaların çoğu tekrar yutarlar. Bazen bebekler ve zihinsel engeli olanlar dışarı tükürürler.

KAÇINGAN/KISITLI YİYECEK ALIMI BOZUKLUĞU

Hasta benlik algısında problem olmadan yeterli besini veya kiloyu almak için çok az yer. Sonuç olarak da hasta tüple beslenmeye ve ek besine ihtiyaç duyabilir. Bu da sosyal ve kişisel yaşamda bozulmalara neden olabilir.

TANIMLANMIŞ DİĞER BESLENME VE YEME BOZUKLUKLARI

Anoreksiya nervoza, bulimia nervoza, gece yeme sendromu ve çıkarma bozukluğu dışında olan kriterlerin olduğu durumlardır.

NE ZAMAN UZMANA BAŞVURMALIYIM?

Aşırı yemek yeme isteği, yemek yedikten sonra kusma düşünceleri, olması gerekenden az veya çok yemek, yiyecek olmayan maddeler tüketme eğilimi görüldüğü zaman uzmandan yardım alabilirsiniz.

Yazan: Psikolog Rabia GÜNDOĞAR